SON en BREUGEL

Son en Breugel, van elkaar gescheiden door de Dommel, zijn van oudsher één. Vanaf de middeleeuwen, voor zover in de geschiedenis is na te gaan, hebben ze een gemeenschappelijk bestuur, de schepenbank, gehad en na de Franse tijd, begin 19e eeuw, vormden ze een gemeente.

Over de herkomst van de naam Son bestaat geen eenduidige verklaring Er zijn verschillende theorieën, waarin zowel aan de ‘zon’ als aan het Keltische woord voor ‘water’ gedacht wordt. Breugel zou afgeleid kunnen zijn van het woord ‘brogilo’ dat ‘omheind jachtgebied’ betekende.

Het gebied van Son en Breugel kende al bewoning in de prehistorie, sporen uit de Steen-, Brons- en IJzertijd getuigen hiervan. Een nederzetting uit de Romeinse tijd bevond zich in het begin van onze jaartelling in het centrum van Son in de omgeving van hotel ‘La Sonnerie’. Een oude middeleeuwse weg van Sint-Truiden via Woensel en Son naar Alem aan de Maas zou een deel van de belangrijke Romeinse weg van Tongeren naar Rossum geweest kunnen zijn en nu in Son nog bestaan in de doorgaande weg Eindhoven-Oss.

De gemeente herbergt weinig objecten die het predikaat ‘eeuwenoud’ kunnen dragen. Er zijn: de Breugelse kerk uit de 15e eeuw en uit dezelfde tijd de Sonse toren, waarvan de kerk eind 1958 door brand verloren ging. De toren is in 1975 gerestaureerd; de bevolking en de verenigingen hebben bij die gelegenheid een carillon geschonken. Die kerken waren overigens niet de eerste in de dorpen. In Son stond met zekerheid al een kerk in 1107 en ook de Breugelse kerk heeft een voorganger gehad.

In het centrum van Son staan voorts: een 17e-eeuws huis dat rond het jaar 2000 met veel respect gerestaureerd is en het oude raadhuis uit 1783, dat tot 1965 als zodanig in gebruik gebleven is. De directe omgeving van het oude raadhuis: de Markt en de Dommelstraat, is het enige gedeelte dat nog aan ‘oud Son’ doet denken.

Naast de vijver in de Europalaan ligt een heel klein kerkhof; het bestaat uit één graf. In de 19e eeuw had het geheel katholieke Son en Breugel een protestantse burgemeester-notaris, Samuel van Hoven. Hij stierf in 1869 en werd in de tuin van zijn 17e-eeuws huis in de Dommelstraat begraven. Toen zijn echtgenote in 1895 overleed werd voor haar een nieuw kerkhof gesticht buiten het dorp in de hei. Samuel werd opgegraven en bij haar ter ruste gelegd. Het graf, omgeven door een sierhekwerk, bevindt zich nu midden in het dorp.

Breugel heeft behalve de kerk nog twee monumenten: de pastorie uit 1890 en ‘de steen van Pieter Breugel’ die in 1926 door Felix Timmermans is onthuld, een ontwerp van de architect Alexander Kropholler.

Op de rivier de Dommel hebben al heel vroeg watermolens gestaan. De verdwenen watermolen van Son dateerde uit de 12e eeuw. Evenals de nog bestaande Hooidonkse watermolen op de grens van Breugel en Nederwetten was zij in bezit van de toen aldaar gelegen Hooidonkse priorij, een nonnenklooster. Ook op de grens van Son en Sint-Oedenrode stond een watermolen; daarvan zijn nog enige restanten zichtbaar. Het dal van de Dommel is geheel beschermd natuurgebied.

Son heeft een vrij groot gebied met bossen en een natuurlijk ven ‘het Oud Meer’, aan de westzijde doorlopend tot de grens met Best, dat nu doorsneden wordt door een snelweg.

Son en Breugel is lang een agrarische gemeente gebleven. Ondanks de komst van de tramweg in 1897 en het Wilhelminakanaal in 1923 kwamen industrie en handel niet op gang. Tachtig jaar geleden woonden hier 1.500 mensen, een aantal dat al twee eeuwen rond dit getal schommelde; in 1958 werd de 5000 bereikt en in 1968 de mijlpaal van 10.000. In 2016 had de gemeente ruim 16.000 inwoners. Er is een groot, volgebouwd bedrijventerrein. Voor dit laatste zijn alle boerderijen van de zeer oude agrarische gehuchten verdwenen.

In 1944 heeft Son een belangrijke rol gespeeld in de bevrijding van Nederland. In het noordelijke agrarisch gebied werden op 17 september en de dagen erna veel parachutisten en materieel gedropt in het kader van de operatie ‘Market Garden’ die uiteindelijk strandde in de Slag om Arnhem.

Van de oude kernen is alleen die van Breugel redelijk in stand gebleven. Er is weliswaar veel bijgebouwd, maar de structuur is nog steeds dezelfde. Son echter is onherkenbaar veranderd. Rond 1960 is de smalle bochtige straat door het dorp vervangen door een rechte verkeersweg met twee parallelwegen, die dagelijks de enorme verkeersstroom verwerken moest. Het gevolg van deze ombouw was, dat alle aangelegen bebouwing moest worden afgebroken en dat bijna alle panden die nu aan de doorgaande weg liggen uit de zestiger jaren van de 20ste eeuw dateren. Er zijn enkele uitzonderingen, waaronder hotel-restaurant ‘La Sonnerie’. Dit vroegere zustersklooster uit 1878 met aangrenzende meisjesschool lag ver genoeg van de weg om gespaard te kunnen blijven en heeft in 1991 zijn uitstekende nieuwe bestemming gekregen.

Son is veertig jaar later opnieuw van gedaante veranderd. Het doorgaande verkeer maakt al vanaf september 2003 gebruik van de snelweg A50. Met het project 'Kloppend Hart' is een sfeervol centrum gecreëerd. De ‘nieuwe’ kerk (1960) en het aan de andere kant van de weg gelegen ‘nieuwe’ gemeentehuis (1965) liggen aan een groot plein, de doorgaande weg is totaal van aanzien en aankleding veranderd en er is veel nieuwbouw gerealiseerd.
Voor gedetailleerde overzichten kunt u terecht op de website van de gemeente Son en Breugel.

Joop Dijsselbloem-Visser


Kijkje op... SON of BREUGEL

[SON] [BREUGEL]

Klik op een omlijnd gedeelte van één van de plattegronden.